Konsumenci w UE nadal spotykają się z dyskryminacją ze względu na geograficzne położenie ich kont bankowych, pomimo regulacji Jednolitego Obszaru Płatności w Euro (SEPA) z 2014 roku, która zakazuje takich praktyk. Takie wnioski znajdują się w nowym raporcie opublikowanym przez Europejski Trybunał Obrachunkowy (ECA).
Ten rodzaj dyskryminacji, znany jako „dyskryminacja IBAN”, ma miejsce, gdy firma lub organizacja odmawia przyjęcia przelewów SEPA, ponieważ numer IBAN pochodzi z innego kraju UE/EOG niż kraj siedziby instytucji.
„Dyskryminacja IBAN może być poważnym problemem dla konsumentów. Zmusza do zakładania wielu kont bankowych w różnych państwach członkowskich lub utrudnia dostęp do nowatorskich usług finansowych od firm fintech”, powiedziała Anna Martin, kierownik ds. usług finansowych w Europejskiej Organizacji Konsumentów (BEUC), w komentarzu dla Euronews.
Trybunał z siedzibą w Luksemburgu zauważył, że wysiłki Komisji Europejskiej na rzecz rozwiązania tego problemu są utrudnione przez luki prawne oraz różnice w karach za naruszenia. Minimalne grzywny za dyskryminację wahają się od 250 do 10 000 euro, podczas gdy maksymalne mogą sięgać 10 milionów euro lub 10% rocznego obrotu firmy.
Dyskryminacja IBAN doprowadziła również do wzrostu popularności wirtualnych IBAN, co według Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego (EBA) stwarza zagrożenia związane z praniem pieniędzy, ochroną depozytów, oszustwami i autoryzacją.
„Wirtualne IBAN nie mogą być długoterminowym rozwiązaniem tego problemu, ponieważ wprowadzają zamieszanie dla konsumentów w kwestiach ochrony prawnej, takich jak prawo do zwrotu pieniędzy w przypadku oszustwa lub ochrona depozytów w przypadku bankructwa”, dodała Martin.
Komisja Europejska przyznała, że nawet po dekadzie od wprowadzenia regulacji SEPA problem dyskryminacji IBAN pozostaje nierozwiązany. Jednak organ wykonawczy UE podkreślił, że zjawisko to nie jest powszechne w całej Unii.
Zgodnie z danymi inicjatywy „Zaakceptuj mój IBAN” prowadzonej przez firmę fintech Wise, większość udokumentowanych przypadków dyskryminacji w 2023 roku dotyczyła Niemiec, Hiszpanii, Francji i Włoch. Jednak szacunki są konserwatywne, ponieważ skargi mogą być składane na różne sposoby.
Europejskie Stowarzyszenie Fintech (EFA) wskazało, że kluczem do rozwiązania problemu są bardziej surowe i zharmonizowane kary w państwach członkowskich oraz skuteczny monitoring i egzekwowanie regulacji SEPA.
Fanny Rodriguez, członkini zarządu Europejskiego Stowarzyszenia Dostawców Usług Osób Trzecich (ETPPA), podkreśliła potrzebę bardziej aktywnego stosowania istniejących przepisów na szczeblu lokalnym.
Idealnym rozwiązaniem, zdaniem EFA, byłoby wprowadzenie jednolitego numeru IBAN dla całej UE, co sprzyjałoby integracji jednolitego rynku i wyeliminowałoby fragmentację.
Komisja Europejska uznała te rekomendacje, ale podkreśliła, że ich sukces zależy od determinacji organów krajowych do wdrażania skutecznych środków odstraszających i sankcji na swoim poziomie.